منابع پایان نامه در مورد مبحث اول: تعریف مهاجران، تاریخچه و علل مهاجرت

 

با توجه به اینکه مهاجران[۱] موضوع اصلی حقوق بین الملل مهاجرت  می باشند، لازم است که تعاریف گوناگونی را که از مهاجر ارائه می شود، مورد توجه قرار داد. با توجه به آثار مهاجرت و یا انگیزه های گوناگون می توان از هر گروه مهاجران تعاریف متمایزی نمود، اما آنچه ملاک عمل است، تعریف مشترک و واحدی است که از تمام انواع مهاجرت و با عنوان تعریف مهاجران ارائه می گردد.

همچنین شناخت کلی از مهاجرت نیازمند ارائه تاریخچه ای در خصوص مهاجرت می باشد. از آنجایی که  مهاجرت از گذشته های دور وجود داشته است، بررسی روند مهاجرت در گذشته موجب می گردد درک عمیقتری از مهاجرت در دوران نوین به دست آید. در ضمن در گذشته و حال می تواند نقش مؤثری را در مدیریت مهاجرت و حل مشکلات آن ایفاء نماید. بر این اساس در ذیل به تشریح مسائل مزبور پرداخته می شود.

 

گفتار اول: تعریف مهاجران

مهاجر[۲] در لغت عبارت است از کسی که از موطن خود به جای دیگر منتقل می گردد  و یا کسی که از جایی به جای دیگر هجرت گزیده است.[۳] در معنای وسیع کلمه مهاجر عبارت است از کسی که به صورت انفرادی و یا به همراه خانواده خود از جایی به جای دیگر نقل مکان می نماید، مشروط بر اینکه فاصله دوری را طی کرده باشد.[۴] بعد از شکل گیری مرزهای بین المللی مهاجر معنای خاص تر و محدودتری پیدا نموده است.  مهاجر به افراد تبعه یک کشور اطلاق می شود که به دلائل گوناگون به کشور دوم کوچ می کنند، چه قانونی و یا غیر قانونی.[۵]

مهاجران گروهی آسیب پذیرند که شهروند کشوری که در آن زندگی می کنند نمی باشند. این آسیب پذیر بودن ناشی از وضعیت بیگانه بودن آنها در کشور مزبور می باشد، بویژه از این جهت که ممکن است با زبان، قوانین، عرف و رویه ملی آن کشور ناآشنا باشند و کمتر از سایر شهروندان بتوانند از حقوق خود دفاع کنند. از یک دیدگاه مهاجر[۶] کسی است که به کشور پذیرنده می آید تا برای مدت طولانی مستقر شود و در طول زمان شهروندی را کسب نماید. مانند مهاجرانی که از اروپا به آمریکای شمالی مهاجرت نموده و در جریان قرن نوزدهم جمعیت آمریکای شمالی را تشکیل دادند. از دیدگاهی دیگر مهاجر کسی است که حتی با قصد اقامت یک روزه به محلی جدید مهاجرت می نماید، به شرطی که هدف وی استقرار در محل جدید به قصد مهاجرت باشد.[۷] در این میان تعریفی که سازمان ملل متحد ارائه کرده است مورد توجه می باشد، بر این اساس که نظر اول را تأیید نموده است:

” کسانی که قصد اقامت در محل جدید برای بیش از ۱۲ ماه را دارند مهاجر تلقی می شوند.”[۸]

اغلب کشورها تعریف سازمان ملل متحد از مهاجر را پذیرفته اند، اما تعریف مهاجر در چارچوب های حقوقی از کشوری به کشور دیگر متفاوت است. در حقیقت تعریف مهاجر به دو عامل وابسته است. یک عامل، گذر از مرزهای سیاسی  ملی و استقرار در سیستم سیاسی متفاوت است، این عامل جغرافیایی نامیده می شود و اما عامل دوم که از بعد انسانی مطرح می شود، به معنای داوطلبانه بودن[۹] و شخصی بودن تصمیم در نقل مکان می باشد.[۱۰] اما در حقیقت تعریف مهاجر و اینکه مهاجر کیست دشوار و پیچیده است. این واژه گروه عظیمی از انسان ها را با تنوعی از موقعیت ها و شرائط در بر دارد. در حال حاضر در نتیجه جهانی شدن انواع جدیدی از مهاجران با ویژگی های جدید وجود داشته و مورد توجه می باشند. بدین ترتیب تنوع اقسام مهاجرت تعاریف متفاوتی از آن را به همراه داشته است.

در تقسیم بندی مهاجران سه شیوه کلی وجود دارد.[۱۱] براساس شیوه اول که متداول و معمول است، طبقه بندی مهاجران به مهاجران اختیاری و اجباری است. مهاجران اجباری مردمانی اند که به جهت درگیری، تعقیب و دلائل محیطی از جمله خشکسالی و قحطی مجبور به مهاجرت می شوند.( لازم به ذکر است که تحقق عنوان پناهنده مستلزم شرائطی است[۱۲] و در نتیجه معنای خاصی داشته و شامل تمام مهاجران اجباری نمی شود.) مهاجران اختیاری نیز دسته ای از مهاجران اند که با اراده آزاد خود تصمیم به مهاجرت می گیرند و دلیل اجبار کننده ای برای آنان وجود ندارد. در تقسیم بندی دوم مهاجران یا کسانی اند که به دلائل سیاسی مهاجرت می کنند و یا کسانی که به دلائل اقتصادی نقل مکان می نمایند. گروه اول به طور معمول پناهندگان اند، مردمی که به جهت تعقیب سیاسی و یا جنگ مجبور به ترک کشور گردیده اند.[۱۳] مورد دوم معمولاً به عنوان مهاجران کار شناخته می شوند که در جستجوی کار و یا شرائط و فرصت های بهتر کاری اند.

در تقسیم بندی آخر مهاجران قانونی و غیر قانونی می باشند. مهاجران غیر قانونی کسانی اند که بدون سند و یا با اسناد تقلبی وارد کشوری می شوند و یا کسانی که قانونی وارد شده، اما بعد از انقضای ویزا و یا کار خود در آن کشور می مانند. این تقسیم بندی ها بنحوی به یکدیگر مرتبط اند. از جمله اینکه مهاجران اختیاری که می توانند مهاجران کار باشند و به جهت و با انگیزه اقتصادی مهاجرت کنند و یا مهاجران اجباری که مهاجران سیاسی و پناهندگان را شامل گردند.[۱۴]

 

گفتار دوم: تاریخچه مهاجرت

مهاجرت بشر برای مدت صدها هزار سال وجود داشته و دارد.  تاریخ مهاجرت را می توان  به دو مرحله مهاجرت های  پیش مدرنیسم و مهاجرت های عصر مدرن تقسیم نمود. دوره پیش مدرنیسم دوره قبل از میلاد تا قرن هفدهم است و دوره مهاجرت های مدرن از قرن هجدهم آغاز می شود. اولین مهاجرت تاریخی حدود هفتصد هزار سال قبل از میلاد مسیح با حرکت قبائل  homo erectus از آفریقا به سمت آسیا و اروپا آغاز شد.[۱۵] ۱۵۰۰۰ تا ۲۰۰۰۰ سال پیش مهاجرت به آمریکا روی داد. حرکت جمعیتی بعدی بویژه شامل انقلاب نئولیتیک بود. توسعه هند و اروپایی و مهاجرت های قرون وسطایی در این برهه رخ داد. بیشتر جابجایی های جمعیتی شامل دوران نوسنگی، دوران آریایی ها و مهاجرت های بزرگ دوره قرون وسطایی بود. در برخی کشورها به دنبال مهاجرت جمعیت کوچکی از نخبگان تغییرات فرهنگی اساسی روی داد که از جمله می توان به ترکیه و آذربایجان اشاره کرد.

شواهد نشان می دهد که  مردمان باستان  از چین جنوبی به سمت تایوان پراکنده شدند و از همین جزیره بود که انسان ها بنحو دریابرد[۱۶] مهاجرت نمودند. در میانه عهد برنز مهاجرت هند و آریایی از دره رود سند به سمت دشت رودخانه گنگ روی داد. بعد از آن یونانی ها شروع به توسعه و پیشروی نمودند و در بسیاری از مناطق از جمله سیسیل و مارسیل مستعمره ایجاد کردند. نیروهای استعمار خود سبب بومی گزینی اجباری می شدند و استخدام و انتقال مردم بنحوی اجباری صورت می گرفت. در اروپا دو جریان عظیم مهاجرتی روی داد که شامل مردم سلتی و دیگری مهاجرت از شمال به شرق اروپا بود.  بین قرون ۶ و ۱۱ مردم ترکی از سرزمین اصلی خود در ترکستان به سمت اروپا و خاورمیانه نقل مکان نمودند. حدود۱۰۰۰ سال بعد از میلاد مهاجرت  Bantu ها آغاز شد. اینها مجموعه ای از قبائل عرب بودند که بین قرون ۱۱ و ۱۳ به سمت مصر مهاجرت کردند. مهاجرت آنها در عربی و اسلامی کردن کشور مغرب تأثیر به سزایی داشت.[۱۷]

عصر اکتشاف و استعمارگری اروپا منجر به مرحله جدیدی از مهاجرت ها گردید. با صنعتی شدن، مهاجرت به آمریکا تشویق شد و بعد از ۱۸۲۰ میلادی تجارت برده به شدت کاهش یافت و به مهاجرت کار قراردادی از اروپا و آسیا به سمت مزارع منجر گردید. همچنین توسعه تکنیک های حمل و نقل سبب بهبود و توسعه مهاجرت ها شد.

در قرن ۱۹ میلادی سه نوع مهاجرت اصلی مطرح بود: مهاجرت کار، مهاجرت پناهندگان و مهاجرت روستاییان به شهرها.[۱۸] از اوائل قرن ۲۰ میلادی مهاجرت نیروی کار افزایش یافت. این جریانات عظیم مهاجرتی دولتهای ملی را تحت تأثیر قرار داد و به همین جهت محدودیت هایی بر مهاجرت وارد نمودند. در قرن ۲۰  میلادی جهان شاهد جریان فزاینده مهاجرتی بواسطه جنگ و سیاست بود. در جنگ جهانی اول مسلمانان از بالکان به ترکیه مهاجرت کردند. همچنین جنگ جهانی دوم سبب دیگری برای مهاجرت بود. جوامع یهودی از اروپا و خاورمیانه مهاجران این دوره را تشکیل می دادند. توافقنامه پوتسدام[۱۹] که از ۱۹۴۵ میلادی توسط نیروهای غربی و شوروی تنظیم و امضاء گردید، منجر به یکی از مهاجرت های بزرگ اروپا شد و ۵/۱۶ میلیون نفر آلمانی از اروپای شرقی به اروپای غربی مهاجرت کردند. سرانجام اینکه صدهاهزار یهودی در اروپای شرقی باقی مانده که بعدها به خارج از اروپا و به اسرائیل و آمریکا مهاجرت نمودند.[۲۰]

 

گفتار سوم: علل مهاجرت

در آغاز انسان برای تأمین معیشت خود و جهت ایمن ماندن از حوادث طبیعی ناگزیر از حرکت از مکانی به مکان دیگر بود. بعد از آن عده ای به دلیل زندگی شبانی کوچروی را ادامه دادند. امروزه در علل مهاجرت تردید است. علت ها متفاوت بوده و هر یک می تواند مکمل دیگری باشد. به طور کلی می توان عوامل جاذبه و دافعه در مبدأ و مقصد را علل اصلی مهاجرت محسوب نمود.

تئوری های سنتی مهاجرت بین “عوامل رانده شدن[۲۱]” و “عوامل جذب و کشش[۲۲]” تمایز قائل می شوند. عوامل رانده شدن در وهله اول باعث تحریک و انگیزش افراد برای مهاجرت از کشور مبدأ است. این موارد از جمله تفاوت های میزان و سطح دستمزد از عوامل مهم و تعیین کننده است. افراد فقیر از کشورهای کمتر توسعه یافته و یا در حال رشد می توانند از استانداردهای بالای زندگی در کشورهای توسعه یافته بیش از کشور خود بهره مند شوند. فرار از فقر و نداری از عوامل سنتی رانده شدن است. بلایای طبیعی نیز می تواند جریان مهاجرت را افزایش دهد. مهاجرت به جهت دور شدن از هر گونه شرائط و عوامل نامساعد از علل و عوامل دافعه است. گاه قوانین بد و ظالمانه، مالیات سنگین، عدم جاذبه های اقلیمی، شرائط اجتماعی نامساعد همگی می توانند از علل مهاجرت باشند. عوامل رانده شدن می تواند غیر اقتصادی نیز باشد. از جمله این عوامل عبارتند از: تعقیب (مسائل مذهبی یا موارد دیگر)، سوء استفاده، زورگویی وارعاب، تصفیه نژادی و حتی قتل عام، در خطر بودن غیر نظامیان در حین جنگ و یا حرکت های سیاسی پناهندگان برای فرار از دیکتاتوریسم.

در کنار عوامل دافعه عواملی نیز می تواند سبب جذب مهاجران شود. این علل از جاذبه های کشور مهاجرپذیر ناشی می شود. از جمله مهاجرت به سایر کشورها برای عده ای به شکل قرارداد استخدام است.[۲۳] گاه نیز آموزش یک عامل جذب و کشش است. نوع جدیدی از مهاجرت های بین المللی مهاجرت بازنشستگان از کشورهای ثروتمند به کشورهای با هزینه کمتر اما آب و هوای بهتر است. از جمله می توان به شهروندان بازنشسته بریتانیایی انگلیسی اشاره نمود که به اسپانیا مهاجرت می نمایند. در حقیقت علل جاذبه در کشور پذیرنده به دنبال فراهم نمودن علایق و خواسته های مهاجران است. از این جهت برخی دیگر از مهاجران علائق خود را مربوط به فرهنگ یا بهداشت معرفی می نمایند. از جمله افراد جوان که برای ابراز علایق و عقاید خود و بیان آنها در مقابل مؤسسات یا به خاطر احتیاجات و نیازهای خود مستقیماً به محیط های فرهنگی دیگر مهاجرت می کنند.

بنابراین در جریان مهاجرت های بین المللی اعضایی از یک گروه قومی یا ملی، خواه به دلائل اقتصادی و یا به جهت تعقیب سیاسی، جلای وطن نموده و در سرزمین های دیگر سکنی می گزینند که به دنبال نظارت سیاسی بر آنها نباشند. انگیزه برخی از این گروه ها حفظ فرهنگ خود به عنوان سرمایه ای قابل اتکا که بتوانند از آن بهره برند می باشد. علاوه بر عوامل و انگیزه های فرهنگی عامل دیگر که می تواند سبب مهاجرت گردد عوامل سیاسی است، بدین نحو که شخص مهاجر برای یافتن پایگاهی جهت پیگیری نمودن منافع سیاسی خود نقل مکان می نماید. (منظور منافعی است که حکومت سرزمین مادری از حمایت آن ممانعت نموده است)

همچنین برخی مهاجرت ها به دلائل اجتماعی صورت می گیرد. از جمله زنانی که به همراه خانواده به همسران خود که به تازگی در خارج از کشور کار پیدا نموده و یا استخدام شده اند می پیوندند و این فرایند را اتحاد مجدد خانواده[۲۴] می نامند. علاوه بر موارد مذکور گاهی نیز مهاجرت ها به دلائل شخصی صورت می گیرد. از جمله روابط بین اشخاص،(برای مثال بودن با خانواده و یا رسیدن به شخص مورد علاقه). در مواردی نیز مهاجرت به کشور جدیدی به شکل دوری و فرار از دادگاه کیفری (برای مثال اجتناب از بازداشت) انگیزه ای برای حرکت و اقدام شخصی است.[۲۵]

 

 

مبحث دوم: مهاجرت از دیدگاه حقوق بین الملل و آثار بین المللی ناشی از آن

 

هر چند انواع مهاجرت به مفهومی تغییر مکان و جابجایی های انسان ها نامیده می شوند، اما از دیدگاه حقوق بین الملل بایستی  با توجه به سایر شرائط به مهاجرت نگریست. همچنین این مسأله باید بررسی گردد که مهاجرت های بین المللی چه آثاری را به همراه خواهد داشت، در این راستا در ذیل به تعریف مهاجرت و ماهیت آن از دیدگاه حقوق بین الملل پرداخته می شود. باید توجه داشت که حقوق بین الملل فراتر از مرزهای ملی به مهاجرت می پردازد. به عبارت دیگر مهاجرت هر چند داخلی و در سطح یک کشور باشد نیز می تواند دارای آثار بین المللی باشد. در هر صورت آثاری که مهاجرت به همراه دارد می تواند از تمام جوانب کشورها را تحت تأثیر قرار داده و باعث واکنش در سطح بین المللی باشد.

 

 

گفتار اول: مهاجرت از دیدگاه حقوق بین الملل

مهاجرت انسانی به مفهوم حرکت فیزیکی انسان ها از یک منطقه به منطقه ای دیگر گاهی با مسافت های طولانی و یا در قالب گروه های بزرگ می باشد. مهاجرت جابجایی مردم از مکانی به مکان دیگر برای کار یا زندگی است. همچنین مهاجرت به طور ضمنی اقامت دراز مدت را در بردارد.[۲۶] در مفهوم لغوی مهاجرت در معانی ذیل به کار رفته است:

۱- یک گروه که با یکدیگر مهاجرت می کنند،

۲- حرکت اشخاص به خارج از کشور،

۳- جابجایی اشخاص از کشور یا محلی به کشور یا محل دیگر،

۴- حرکت از کشور متبوع به سمت کشوری دیگر برای سکونت.[۲۷]

با این وجود مهاجرت از دیدگاه حقوق بین الملل فراتر از صرفاً جابجایی جمعیت از یک نقطه به نقطه دیگر است. در حقیقت مهاجرت بین المللی یکی از شاخص های تعریف کننده جهان معاصر است که بخش عظیمی از تحولات انسانی را در بر می گیرد. از مهاجرت در حقوق بین الملل با توجه به آثاری که بر مفاهیم و عناصر عنوان جهانی شدن دارد تعریف می شود. هر چند حرکت انسان ها از مرزهای بین المللی را به هر علت و انگیزه مهاجرت بین المللی می نامند، اما در بحث های گوناگون تعاریفی متفاوت ارائه می گردد.

در یک تعریف مهاجرت عبارت است از تغییر دائمی یا نیمه دائمی مسکن، بدون هیچ محدودیتی در مورد فاصله حرکت و ماهیت اختیاری یا اجباری بودن مهاجرت، همچنین بدون هیچگونه تمایزی بین مهاجرت داخلی یا خارجی. اما در تعریفی دیگر که مهاجرت های داخلی را از مهاجرت بین المللی متمایز می کند، مهاجرت عبارت است از:

” تغییر محل اقامت، ضمن عبور از مرزهای سیاسی، برای مدتی بیش از یک سال”[۲۸]

از این جهت که مهاجرت بین المللی از مقوله های مهم در بحث جهانی شدن است، در عناوین مختلف مورد بحث و بررسی است. با این حال تعریف جامعی از مهاجرت در حقوق بین الملل ارائه نگردیده و مؤلفان در کتب خود مهاجرت را با آثاری که به همراه دارد و ارتباط مهاجرت با سایر مقوله ها بحث و بررسی نموده اند. شاید عنصر اساسی در تمام این تعاریف عبور از مرزهای بین المللی است. به این معنا که مهاجران از مرزهای ملی کشور خود عبور کرده و وارد مرزهای بین المللی می شوند. این موضوع مهاجرت های بین المللی را از مهاجرت داخلی تفکیک می نماید. در هر صورت می توان از مهاجرت به عنوان موضوعی اساسی در حقوق بین الملل اشاره نمود که در سال های اخیر به مسأله ای اساسی  در ارتباط با جهانی شدن و سیاست مورد توجه بوده است.

همچنین می توان مهاجرت را به شیوه های مختلف تقسیم نمود:

– حرکت به سمت یک مکان جدید در چارچوب یک دولت یا کشور: مهاجرت داخلی[۲۹]،

– حرکت به سمت یک مکان جدید در یک کشور یا دولت جدید: مهاجرت خارجی[۳۰]،

– ترک یک کشور جهت حرکت به سمت دیگر: مهاجرت کردن از کشور مبدأ[۳۱]،

– حرکت به سمت مکان یا کشوری جدید: مهاجرت به کشور مقصد[۳۲]،

– بازگشت گروهی از مهاجران به کشور یا مکانی که از آنجا آمده اند: مهاجرت بازگشتی[۳۳]،

– مهاجرت عده ای در فصول مختلف سال به جهت کار و یا شرائط جوی[۳۴]: مهاجرت فصلی.[۳۵]

در نهایت بایستی به این نکته اشاره نمود که تعریف پذیرفته شده جهانی از مهاجر و مهاجرت در حقوق بین الملل وجود ندارد. این در حالی است که به سایر عناوین از جمله پناهندگان در اسناد مربوطه توجه وی‍ژه ای گردیده و تعریفی از آنها ارائه شده است. سازمان بین المللی مهاجرت در یکی از انتشارات خود با عنوان “glossary on migration” واژه مهاجر و مهاجرت را تعریف کرده است و شاید با توجه به اینکه تنها سازمان تخصصی در این رابطه است، بهتر باشد به تعاریف ارائه شده توسط این سازمان توجه نمود. در این نشریه مهاجر چنین تعریف شده است:

” به طور معمول مهاجر تمام مواردی را در بر می گیرد که تصمیم آزادانه اتخاذ می گردد. در حقیقت مهاجر کسی است که با اقناع شخصی خود و بدون دخالت عوامل اجبار کننده خارجی تصمیم می گیرد. بنابراین این اصطلاح در مورد شخص و اعضای خانواده اشاره دارد که به کشور یا منطقه ای دیگر جهت دستیابی به شرایط مادی و اجتماعی بهتر و بهبود آینده برای خود و خانواده شان نقل مکان می کنند.”[۳۶]

تعریفی نیز از مهاجرت ارائه گردیده است که به شرح ذیل می باشد:

” فرآیند جابجا شدن خواه از یک مرز بین المللی یا در چارچوب یک دولت. این اصطلاح به مفهوم حرکت جمعیت است که هر نوع حرکت و جابجایی را در معنای کلی شامل می شود. این حرکت مسیرهای متفاوت و  دلائل گوناگونی را نیز در بر دارد و شامل مهاجرت پناهندگان،آوارگان و مهاجران اقتصادی می گردد.”[۳۷]

 

گفتار دوم: آثار بین المللی ناشی از مهاجرت

تأثیر مهاجرت های بین المللی از جوانب گوناگون مورد توجه می باشد. آنچه از اهمیت بیشتری برخوردار است، تأثیری است که مهاجرت بین المللی بر کشورهای مبدأ و مقصد دارد. مهمترین مورد، تأثیر بر امنیت کشورهاست. از جمله می توان به مهاجرت تحصیل کرده های افغان به پاکستان و کشورهای اروپایی اشاره نمود. عده ای از آنها  نیز به ایران مهاجرت نمودند که اغلب در کشور خود در سطح پایین تری بوده و اکثراً به کارگری روی آوردند. برخی از این مهاجران با شرائط مساعد کشور پذیرنده عادت کرده و حتی قصد خروج ندارند. این امر معضلی است که باعث هدر رفتن بودجه و همچنین خطری برای امنیت ملی کشور مهاجرپذیر می باشد.[۳۸]

طبق برآورد سازمان های مدافع حقوق بشر سالانه ۶۰۰ تا ۸۰۰  هزار نفر توسط قاچاقچیان از مرزها عبور داده می شوند. اکثر آنها دختران و زنانی اند که به کارهای سیاه و غیر قانونی واداشته می شوند و مورد استثمار و بد رفتاری قرار می گیرند.[۳۹] در حقیقت این امر نیز بنحوی به امنیت کشور مهاجر فرست مربوط می شود و همچنین در چارچوب قاچاق مهاجران در نظر گرفته شده و از آنجایی که مهاجرت اعم از قانونی و غیر قانونی بر ارتکاب جرائم تأثیرگذار است، مورد توجه می باشد. نظر به اینکه به طور معمول کنترل اجتماعی بر مهاجران کمتر می باشد، به تبع آن مهاجران بیشتر در معرض آلوده شدن و ارتکاب جرائم می باشند. بنابراین مهاجرت بین المللی به دو طریق بر امنیت کشورهای مقصد تأثیرگذار است. یک مورد همانگونه که اشاره گردید، بحث پیرامون قاچاق مهاجران و تهدید امنیت ملی است و مورد دیگر جرائمی است که توسط مهاجران ارتکاب یافته و امنیت کشور مهاجرپذیر را به مخاطره می اندازد.

مهاجرت یکی از ابعاد توسعه است. از این جهت سبب تغییرات عمده در ساختارهای اقتصادی و اجتماعی می شود. مهاجرت های بین المللی از دو جهت بر توسعه تأثیرگذارند: ۱- از جهت مثبت، آن هم بدین صورت که مهاجران با کار در کشور مقصد می توانند به کشور متبوع خود مبالغ زیادی پول بفرستند و همچنین با کسب مهارت های جدید به کشور خود باز گشته و به فرآیند توسعه یاری رسانند. این تأثیر مثبت در خصوص مهاجرت های موقت بوده و اینکه فرد قصد بازگشت داشته باشد. ۲- از جهت منفی نیز مهاجرت می تواند کشورهای مبدأ را از نیروی ماهر خود تحت عنوان “فرار مغزها[۴۰]” محروم نماید. تأثیر منفی مهاجرت بر توسعه نیز به طور معمول در خصوص مهاجران دائمی صورت می گیرد.

گاه نیز کشورهای مهاجرپذیر تحت تأثیر تغییرات ساختاری می باشند و ورود مهاجران سبب بحران در این کشور می شود.  استفاده از نیروی کار خارجی به شکل حرکت مهاجران کارگر از کشورهای کمتر توسعه یافته اخیراً به عنوان بخش مهمی از جهانی شدن به تأیید رسیده است. عرضه کار، نقش دولت مهاجرفرست را در اقتصاد جهانی نشان می دهد. از جمله می توان به مهاجرت پرستاران فیلیپینی اشاره کرد که هم اکنون در سطح بین المللی خدماتی را ارائه می دهند و نیروی کار آنها صرفاً مختص (و یا منحصر به) بازار کار داخلی نمی باشد. کار آنها ارائه می شود، اما نه صرفاً در بازار کار داخلی[۴۱]. بنابراین مهاجرت از نظر آثار اقتصادی می تواند سبب کاهش فقر شود. بسیاری از کشورها ثروت خود را مدیون موج عظیم مهاجران اند. به علاوه مهاجران از طریق آموزش، ظرفیت سازی، انتقال تکنولوژی و سرمایه گذاری به توسعه کشورهای خود کمک می کنند.

از آثار دیگر مهاجرت بین المللی که می تواند مثبت و یا منفی باشد، ایجاد تنوع فرهنگی است، که در کشور مهاجرپذیر روی می دهد. بر این اساس تنوع فرهنگی در کشور میزبان می تواند یک معضل باشد. بویژه آنکه مهاجران گروه های خاصی تشکیل داده و در صدد تبلیغ و اعمال آرمان ها و خواسته های خود باشند. از طرفی می توانند تهدیدکننده ویژگی های فرهنگی جامعه میزبان بوده و گاه باری اقتصادی و فرهنگی بر دوش این جامعه محسوب شوند. اما آثار مثبت فرهنگی ایجاد تعامل و پیوند جوامع انسانی است. در حقیقت ایجاد تنوع فرهنگی سبب افزایش آگاهی ها و همچنین ارتباطات گسترده می گردد. به علاوه ممکن است در بهبود رابطه دو کشور دخیل بوده و دو کشور را بیش از پیش با یکدیگر آشنا سازد.[۴۲]

 

 

مبحث سوم: بررسی اجمالی اسناد و سازمان های بین المللی در زمینه حمایت از حقوق مهاجران

 

در این مبحث به طور کلی برخی از اسناد و سازمان های بین المللی که از حقوق مهاجران حمایت نموده و یا اینکه در این زمینه فعالیت می نمایند، بررسی می گردد. در چارچوب چنین حمایت هایی می توان به سایر اسناد و نهادهای بین المللی نیز اشاره نمود که با حمایت های عام و خاص خود می توانند بنحوی از حقوق مهاجران حمایت کنند. موارد ذکر شده در این مبحث با توجه به اهمیت این اسناد و سازمان های بین المللی بوده است. بنابراین علاوه بر حمایت هایی که مطرح می گردد، می توان به سایر موارد در زمینه حمایت از حقوق مهاجران اشاره نمود. سایر موارد نیز بنحو تفصیل در فصل دوم بررسی خواهد شد.

 

گفتار اول: بررسی اجمالی اسناد بین المللی در زمینه حمایت از حقوق مهاجران

در زمینه حمایت از حقوق مهاجران می توان به اسناد مختلفی اشاره نمود.در یک تقسیم بندی کلی اسناد مزبور عناوین ذیل  می باشند:

 

بند اول: اسناد حقوق بشری عام

الف) اعلامیه جهانی حقوق بشر[۴۳]

اعلامیه جهانی حقوق بشر اعلامیه ای است که توسط مجمع عمومی سازمان ملل متحد در ۱۰ دسامبر ۱۹۴۸ میلادی در پاریس طی قطعنامه ۲۱۷A به تصویب رسید. اعلامیه ۳۰ ماده دارد و مقدمه ای برای سایر معاهدات بین المللی و منطقه ای حقوق بشری می باشد. ساختار اعلامیه از کد ناپلئون تأثیر پذیرفته است که شامل یک مقدمه و یکسری اصول کلی است. حقوق بشر مندرج در اعلامیه در مورد هر شخص کاربرد دارد،اعم از اینکه مهاجر و یا غیر مهاجر باشد. در حقیقت چون مهاجر یک انسان است از این حقوق برخوردار می باشد.[۴۴]

 

ب) میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی[۴۵]

 یک معاهده چند جانبه است که توسط مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال ۱۹۶۶ میلادی تصویب شده و در سال ۱۹۷۶ میلادی لازم الاجرا گردیده است. میثاق اعضای خود را موظف می دارد تا حقوق مدنی و سیاسی افراد را محترم شمارند. ماده ۱۲ میثاق حق آزادی رفت و آمد و اقامت را به رسمیت شناخته و حمایت می کند.[۴۶]

 

ج) میثاق بین المللی حقوق اقتصادی،اجتماعی و فرهنگی[۴۷]

این میثاق که گاهی با عنوان سند حقوق نسل دوم نامیده می شود و علامت اختصاری ICESCR را دارد، از جمله مهمترین اسناد بین المللی در زمینه حمایت از حقوق بشر می باشد. متن میثاق دارای یک مقدمه و ۳۱ ماده است. بخش اول میثاق همانند میثاق حقوق مدنی و سیاسی حق تعیین سرنوشت را مقرر کرده است. بخش دوم مواد ۲ تا ۵ است که مقررات کلی از جمله تعهدات کلی دولتها (ماده۲بند۱)، اصل عدم تبعیض (ماده۲بند۲)، تساوی حقوق زن و مرد (ماده۳)  و … را در بردارد. میثاق توجه خاصی به وضعیت زنان و کودکان داشته است و ضرورت داشت که به گروه های خاص دیگری که نیازمند حمایت اند نیز اشاره می نمود. بی تردید حمایت های میثاق شامل حال آنان نیز می گردد و مهاجران نیز از تمام حقوق مندرج در این سند بهره مند می شوند، اما تأکید بر حمایت از مهاجران نیز به عنوان یک گروه خاص مطلوب می بود.[۴۸]

بند دوم: اسناد حقوق بشری خاص

الف) کنوانسیون بین المللی حمایت از تمام کارگران مهاجر و خانواده آنان[۴۹]

حقوق مندرج در کنوانسیون حمایت از کارگران مهاجر برای مهاجران اعم از قانونی و غیر قانونی کاربرد دارد. این کنوانسیون یک سند همه جانبه بین المللی است که شامل یک سلسله موازین اخلاقی و حقوقی است که به عنوان راهنما و انگیزه برای حمایت از حقوق مهاجران در کشورها تصویب شده است. کنوانسیون ۹۱ ماده دارد و به نظر مهمترین معاهده حقوق بشری ملل متحد است که آزادی های اساسی برای کارگران مهاجر و خانواده های آنان را مقرر کرده است. بخش سوم کنوانسیون نیز تکرار حقوق اساسی بشر است که در اعلامیه و میثاقین ذکر گردیده است.

 

ب) کنوانسیون مربوط به وضعیت پناهندگان[۵۰]

مدتی بعد از جنگ جهانی دوم نیاز به یک سند بین المللی بود تا وضعیت حقوقی پناهندگان را تعریف کند. کنوانسیون مربوط به وضعیت پناهندگان در ۲۸ جولای  ۱۹۵۱ میلادی به تصویب سازمان ملل متحد رسید و در ۲۱ آوریل ۱۹۵۴ میلادی لازم الاجرا گردید. این کنوانسیون پناهندگان را مستحق حقوقی برابر با سایر شهروندان مقیم در قلمرو یک کشور می داند. ماده ۲۶ تصریح می کند که هر دولت عضو باید به پناهندگانی که در مرزهای آنان زندگی می کنند اجازه دهد آزادانه جابجا شده و رفت و آمد نمایند.

 

ج) اعلامیه پناهندگی سرزمینی[۵۱]

در ۱۴ دسامبر ۱۹۶۷ میلادی بعد از ده سال بحث در کمیته های مجمع عمومی قطعنامه ۲۳۱۲ تحت عنوان “اعلامیه پناهندگی سرزمینی” به اتفاق آراء توسط مجمع عمومی تصویب گردید. هدف، تصویب کنوانسیونی مستقل برای حق پناهندگی بود که بعد از تصویب اعلامیه جهانی حقوق بشر توسط کمیسیون حقوق بشر مورد تأکید قرار گرفت. در اعلامیه پناهندگی سرزمینی به مسئولیت اعطای پناهندگی و سایر اقدامات در این زمینه اشاره شده است.[۵۲]

 

 

 

د) پروتکل علیه قاچاق مهاجران از طریق خشکی، دریا و هوا[۵۳]

پروتکل علیه قاچاق مهاجران از طریق خشکی، دریا و هوا مکمل کنوانسیون علیه جرائم سازمان یافته فراملی است که توسط سازمان ملل متحد در پالرموی ایتالیا در سال ۲۰۰۰ میلادی تصویب شد. هدف این سند حمایت از حقوق مهاجران و کاهش قدرت و نفوذ گروه های کیفری سازمان یافته که از مهاجران سوء استفاده می کنند می باشد. همچنین بر نیاز به برخورد انسانی با مهاجران و ارائه راهکارهای جامع بین المللی برای مبارزه با قاچاق انسان ها تأکید دارد که شامل اقدامات اجتماعی و اقتصادی می شود که دلائل اصلی مهاجرت را مورد توجه قرار می دهند.[۵۴]

 

بند سوم: سایر اسناد بین المللی

الف) اعلامیه حقوق بشر افرادی که اتباع دولتی که در آن زندگی می کنند نیستند[۵۵]

اعلامیه حقوق بشر افرادی که اتباع دولتی که در آن زندگی می کنند نیستند قطعنامه مجمع عمومی سازمان ملل متحد است که در ماده یک و بعد از تعریف بیگانه و طی مواد بعد به یکسری حقوق اشاره کرده است که بیگانگان در کشور محل اقامت خود از آنها برخوردار می باشند. این اعلامیه حقوق اساسی مهاجران، پناهندگان، و کسانی که اتباع کشوری که در آنجا زندگی می کنند نمی باشند را مقرر نموده است. این سند بیان می کند که هیچ محدودیتی نمی تواند برای آزادی رفت و آمد غیر اتباع وجود داشته باشد. همچنین نمی توان آنان را مجبور به ترک کشور محل اقامتشان نمود.

 

ب) کنوانسیون بین المللی علیه جرائم سازمان یافته فراملیتی[۵۶]

کنوانسیون بین المللی علیه جرائم سازمان یافته فراملیتی توسط قطعنامه مجمع عمومی شماره ۲۵/۵۵ در ۱۵ نوامبر ۲۰۰۰ میلادی به تصویب رسید. کنوانسیون  سند اصلی بین المللی  در برخورد با جرائم سازمان یافته فراملی می باشد. این کنوانسیون در ۲۹ سپتامبر ۲۰۰۳ میلادی لازم الاجرا گردید، به علاوه سه پروتکل نیز دارد که در زمینه های مربوط به ارتکاب جرائم در خصوص مهاجران اعمال می شود. (پروتکل منع، جلوگیری و مجازات قاچاق مهاجران بویژه قاچاق زنان و کودکان، پروتکل علیه قاچاق مهاجران از طریق خشکی، دریا و هوا و پروتکل علیه تسلیحات گرم غیر قانونی)[۵۷]

ج) کنوانسیون بین المللی هواپیمایی کشوری[۵۸]

کنوانسیون بین المللی هواپیمایی کشوری همچنین به عنوان کنوانسیون شیکاگو معروف است. کنوانسیون قواعد قلمرو هوایی، ثبت هواپیماها و ایمنی و جزئیات حقوق امضاء کنندگان معاهده در رابطه با سفر هوایی را مقرر نموده است. این سند در ۷ دسامبر ۱۹۴۴ در شیکاگوامضاء شد و در ۵ مارس ۱۹۴۷ به تصویب رسید. از آن پس کنوانسیون هشت بار مورد بازبینی قرار گرفت. امنیت سفر بین المللی نیاز به اسناد و همکاری های مربوطه دارد. در جامعه بین الملل و براساس این سند ایکائو تشکیل شد و استانداردها و رویه های مربوط به ویزا و پاسپورت و یک سفر ایمن را مقرر نمود. به موجب اسناد سفر، ایمنی بیشتر و سهم کشور صادرکننده این اسناد برای اتباع خود در زمینه مبارزه با جرائم و تروریسم بین المللی تبیین می گردد.

 

د) اعلامیه جهانی حقوق مردمان بومی[۵۹]

اعلامیه جهانی حقوق مردمان بومی براساس قطعنامه مجمع عمومی به تصویب رسید. در شصت و دومین جلسه رؤسای سازمان ملل متحد در نیویورک و در تاریخ ۱۳ سپتامبر ۲۰۰۷ میلادی اعلامیه خواهان شناسایی حق مردم بومی نسبت به تعیین سرنوشت و کنترل زمین می باشد. این اعلامیه استاندارد مهمی برای رفتار با مردمان بومی است که بدون شک یک شیوه عمده برای حذف نقض حقوق بشر علیه آنان و کمک به مبارزه با تبعیض نسبت به آنان است. برخوردهای غیر انسانی با مردمان بومی اینچنین برخوردها و رفتارهایی را با غیر بومیان و مهاجران نیز در پی خواهد داشت. مشکلات بومیان در عرصه های مختلف سبب نقض حقوق آنان و تبعیض علیه آنان محسوب می شود. بنابراین آنچه ملاک عمل است، ابتدا رعایت حقوق بومیان و سپس تضمین رعایت حقوق مهاجران می باشد.[۶۰]

 

گفتار دوم: بررسی اجمالی سازمان های بین المللی در زمینه حمایت از حقوق مهاجران

در سطح بین المللی در زمینه مهاجرت نهادهای گوناگونی مشغول تولید اطلاعات، تحلیل و خدمات مهاجرتی اند. در حقیقت مهاجرت جهانی شده و جوامع با چالش های مثبت و منفی آن رودررو بوده و تلاش بازیگران بین المللی برای قاعده مند سازی مهاجرت ضروری است. در حقیقت هدف آنها اعم از اینکه نهادهای دولتی و یا غیر دولتی باشند، نظم بخشیدن به این پدیده جهانی است، که اصل مدیریت مهاجرت بین المللی را تشکیل می دهد.

مقاله - متن کامل - پایان نامه

حمایت از مهاجران در چارچوب سازمان های بین المللی مطرح گردیده است. این سازمان ها اعم از اینکه دولتی و یا غیر دولتی باشند، می توانند در حقوق بین الملل با توجه به نقشی که جهت حمایت از مهاجرت و مهاجران ایفاء می کنند بررسی گردند. هر یک از این سازمان ها در سطح منطقه ای و یا جهانی فعالیت می کنند. برخی از این سازمان ها به جنبه های حقوق بشری مهاجرت می پردازند و برخی نیز مهاجران و یا پناهندگان را به طور خاص مورد توجه قرار می دهند. بر همین اساس در قسمت اول این گفتار سازمان ها و نهادهای بین المللی دولتی بررسی می شود و در قسمت دوم تأکید بر نقشی است که سازمان ها و نهادهای بین المللی غیر دولتی در این زمینه دارند.

 

بند اول: سازمان های بین المللی دولتی[۶۱]

الف) سازمان بین المللی مهاجرت[۶۲]

سازمان بین المللی مهاجرت در سال ۱۹۵۱ میلادی تأسیس گردیده و اصلی ترین سازمان بین المللی بین دولتی است که در زمینه مهاجرت فعالیت می نماید. سازمان مزبور ۱۲۷ دولت عضو اصلی و ۱۷ دولت عضو ناظر دارد. همچنین سازمان های دولتی و غیر دولتی نیز اعضاء ناظر این سازمان را تشکیل می دهند.

سازمان بین المللی مهاجرت با هدف ارتقاء مهاجرت های انسانی و منظم جهت بهره مندی تمامی بشر شکل گرفته است. در همین راستا این سازمان با ارائه خدمات و توصیه به کشورها و مهاجران فعالیت می کند. لازم به ذکر است که سازمان بین المللی مهاجرت در زمینه مدیریت مهاجرت در چهار زمینه فعال می باشد:

۱- مهاجرت و توسعه،

۲- تسهیل مهاجرت،

۳- قاعده مند کردن و تنظیم کردن مهاجرت و

۴- مهاجرت اجباری.

سازمان بین المللی مهاجرت با شرکای دولتی و غیر دولتی خود همکاری نزدیکی دارد.[۶۳]

 

ب) سازمان بین ­المللی کار[۶۴]

یکی دیگر از سازمان های بین الدولی سازمان بین المللی کار است. این سازمان در ساز و کارهای مدیریت مهاجرت با سازمان بین المللی مهاجرت همکاری می نماید. با توجه به زمینه تخصصی سازمان بین المللی کار، این سازمان بر مهاجرت نیروی کار و حقوق کارگران مهاجر متمرکز است. سازمان با تدوین کنوانسیون های لازم در ساماندهی امور حقوقی کارگران مهاجر چارچوب های مفیدی را ارائه داده است.[۶۵] با گسترش جهانی شدن و عبور افراد بسیاری از مرزهای ملی از جمله کارگران مهاجر، اشکال جدیدی از روابط شکل می گیرد که نیاز به سیاست گذاری دارد. بر همین اساس این سازمان استانداردها و حقوق بنیادین مهاجران کار را مورد توجه قرار داده است و در اسناد مختلف بر آن تأکید نموده است. در حقیقت این سازمان وظیفه اصلی تدوین مقررات و استانداردهای بین المللی کار را بر عهده دارد. از جمله می توان به مقاوله نامه ها و کنوانسیون های مصوب سازمان بین المللی کار اشاره کرد که همگی بنحوی با تعیین معیارهای جهانی از حقوق کارگران مهاجر حمایت نموده است.

 

ج) کمیسیون جهانی مهاجرت بین المللی[۶۶]

کمیسیون جهانی مهاجرت بین المللی در ۹ دسامبر ۲۰۰۳ میلادی توسط دبیر کل سازمان ملل متحد و تعدادی از کشورها شکل گرفت.[۶۷] هدف از تأسیس کمیسیون ارائه پاسخی جامع و جهان شمول به مسأله مهاجرت بین المللی بوده است. کمیسیون جهانی مهاجرت بین المللی در اکتبر  ۲۰۰۵ میلادی گزارشی[۶۸] ارائه نموده است. در حقیقت فعالیت های این سازمان بر رابطه مهاجرت با رشد اقتصادی و بازار کار، مهاجرت غیر قانونی، نقش مهاجران در جامعه و مدیریت مهاجرت تأکید دارد. همچنین به سیستم حقوق بشری سازمان ملل متحد و تقویت اهداف خود در این راستا تأکید می نماید.[۶۹]

 

د) کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان[۷۰]

کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان در سال ۱۹۵۰ میلادی توسط مجمع عمومی سازمان ملل متحد تأسیس شد. کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان موظف است حرکت های بین المللی را جهت حمایت جهانی از پناهندگان و حل مشکلات آنها هماهنگ و هدایت نماید. بویژه سه مورد ذیل از وظائف اصلی این کمیساریا می باشند:

  • حمایت از پناهندگان از طریق حصول اطمینان از اینکه به حقوق اولیه آنها در کشور میزبان احترام گذاشته می شود،
  • حصول اطمینان از اینکه دولت به اصل “عدم بازگرداندن پناهندگان به اجبار به کشوری که ممکن است در آنجا تحت تعقیب و آزار و شکنجه قرار گیرند” احترام می گذارد،
  • یافت راه حل های پایدار برای حل مشکل پناهندگان از طریق بازگشت داوطلبانه، ادغام محلی و اسکان مجدد.[۷۱]

 

بند دوم: سازمان های بین المللی غیر دولتی[۷۲]

الف) عفو بین الملل[۷۳]

عفو بین الملل یک سازمان بین المللی غیر دولتی است که هدف از تأسیس آن پایان دادن به سوء استفاده از حقوق بشر و جستجوی عدالت برای کسانی است که حقوقشان نقض می گردد. مهاجران نیز یکی از گروه های انسانی هستند که با توجه به ارتباط حقوق بشر با حمایت از آنان  به نوعی عفو بین الملل آنان را مورد توجه قرار داده است.  مهاجران و خانواده شان بایستی همانند سایرین از تمام حقوق انسانی  برخوردار باشند، اما اغلب بدون مجوز  با تهدید نقض حقوق انسانی خود روبرو می شوند. از این جهت عفو بین الملل اصلاحاتی در قوانین مهاجرتی برخی کشورها خواستار شده است تا از برخورد محترمانه و برخورداری تمام مهاجران از حقوق انسانی اطمینان خاطر حاصل شود. برای نمونه سازمان عفو بین الملل در ۲۵ مارس ۲۰۰۹ میلادی طی گزارشی سیستم بازداشت مهاجران در آمریکا را غیر ضروری دانست.

 

ب) کمیسیون بین المللی مهاجرت کاتولیک[۷۴]

کمیسیون بین المللی مهاجرت کاتولیک یک سازمان بین المللی است که از پناهندگان، آوارگان و مهاجران حمایت می کند. اقدامات این سازمان در ۳۰ کشور جهان متمرکز است. از جمله در پاکستان، ترکیه و لبنان. کمیسیون با ارائه راه حل ها و سیاست های مبتنی بر حقوق عمل نموده و از طریق یک شبکه جهانی تا سال ۲۰۰۶ میلادی از عضویت ۱۷۲ دولت بهره مند بوده است. فعالیت سازمان و برنامه اصلی آن اسکان مجدد پناهندگان، بازگشت، و پرداختن به مسائل اشخاص آسیب پذیر است.  این سازمان مجموعه ای از اعضاء تقریباً از تمام کشورهای جهان است و در فعالیت های خود از پناهندگان، مهاجران، قربانیان قاچاق انسانی و آوارگان صرفنظر از مذهب، نژاد و قومیت حمایت می کند.[۷۵]

ج) مرکز بین المللی مهاجرت و سلامت[۷۶]

مرکز بین المللی مهاجرت و سلامت یک سازمان غیر دولتی است که در ژنو سوئیس مستقر می باشد. هدف از تأسیس این سازمان حمایت از سلامتی و رفاه اشخاصی است که مهاجرت  می کنند. این سازمان همکاری نزدیکی با سازمان جهانی بهداشت در خصوص مسائل مربوط به سلامت اشخاص مهاجر دارد. گزارشات اخیر سازمان بر سلامت کودکان و سلامت ذهنی تأکید کرده است. از این جهت که سلامت مهاجران تنها سلامت جسمانی نیست، بلکه سلامت روانی آنان امروزه بیشتر مورد توجه است، این گزارش از اهمیت خاصی برخوردار می باشد.

 

د) مؤسسه بین المللی حقوق بشردوستانه[۷۷]

مؤسسه بین المللی حقوق بشردوستانه سازمانی غیر انتفاعی و مستقل است و در سال ۱۹۷۰ میلادی تأسیس شد. مرکز اصلی آن در ایتالیا می باشد. هدف اصلی این سازمان، ترویج و توسعه حقوق بین الملل بشر، حقوق پناهندگان و مهاجران و مسائل مربوطه می باشد. در حقیقت این نهاد به عنوان یک مرکز عالی در زمینه آموزش و پژوهش تمام جوانب حقوق بین الملل بشر شناخته شده است. همچنین این سازمان با بسیاری از سازمان های بین المللی در ارتباط می باشد.

[۱]- Migrants.

۱۰-  توریست ها و بازدیدکنندگان موقتی و کوتاه مدت به عنوان مهاجر شناخته نمی شوند، اما با وجود این، مهاجرت فصلی کارگران و نیروی کار حتی برای مدت کمتر از یک سال شکلی از مهاجرت بوده و آنان مهاجر محسوب می شوند.

۱۱-  معین، محمد،فرهنگ معین در یک جلد، انتشارات زرین، تهران،۱۳۸۶، صفحه ۱۷۷

۱۲-  فرهیخته، شمس الدین، فرهنگ فرهیخته،انتشارات زرین، تهران،۱۳۷۷،صفحه ۷۰۹

۱۳-  حسن زاده، ابراهیم،”مشکلات دانش آموزان مهاجر افغانی در قوانین مهاجرت ایران”، قابل دسترسی در سایت:

www.koofi.net/index.php?id=1454, pp. 1-10, at: 2.

۱۴-  علاوه بر عنوان مهاجر، عناوین دیگری نیز وجود دارند که اغلب اشتباه گرفته می شوند. پناهنده نیز به نوعی یک مهاجر است. بنا بر تقسیم مهاجران به مهاجران اختیاری و اجباری که مبنا انگیزه های مهاجرت در این تقسیم بندی است، می توان بیان کرد که پناهندگان در زیر مجموعه مهاجران اجباری قرار دارند. عنوان دیگر پناهجو است. کسی که هنوز ادعایش ارزیابی نشده و در صورتی که براساس سیستم های ملی و معیارهای بین المللی پناهنده نباشد ممکن است به کشور خود بازگردانده شود. آوارگان داخلی نیز هر چند به دلائل مشابه نقل مکان می کنند، اما از مرزهای بین المللی عبور نکرده و همچنان تحت حمایت دولت متبوع خود هستند.

۱۵-  زنجانی،حبیب ا..،مهاجرت، چاپ اول، انتشارات سمت، تهران،۱۳۸۵

۱۶-  قلی پور، رحمت ا.. و فرحناز حسام پور،تحلیل اجتماعی فرار مغزها، چاپ اول، پژوهشکده تحقیقات استراتژیک، تهران، زمستان۸۶، صفحات ۲۷- ۲۶

۱۷-  اصل تحقق عنوان مهاجرت به داوطلبانه تغییر مکان دادن است. اما نویسنده خود در صفحه ۲۱ مقاله اشاره دارد که پناهندگان و آوارگان داخلی در زیر مجموعه مهاجران اجباری قرار دارند. بنابراین پذیرش اصل اختیاری بودن مهاجرت به مفهوم بی اعتبار بودن مهاجرت اجباری در تحقق عنوان نیست.

۱۸-  سجادپور، محمدکاظم،”چارچوب های مفهومی و عملیاتی در مدیریت مهاجرت بین المللی: مطالعه موردی ایران”، مجله تحقیقات جغرافیایی، شماره۷۸، پاییز۸۴، صفحات۳۰-۹ ، صفحه۲۲

۱۹-  همانگونه که اشاره گردید با تقسیم بندی مهاجران تعاریف متفاوتی از هر یک ارائه می شود. بنابراین هدف از ذکر تقسیم بندی مهاجران در مقوله تعریف مهاجران در واقع تعریف مهاجران در انواع مختلف است.

۲۰-  کنوانسیون مربوط به وضعیت پناهندگان پناهنده را اینچنین تعریف نموده است: ” شخصی که به جهت داشتن ترسی موجه و یا تعقیب به دلائل نژادی، مذهبی، تابعیت، عضویت در گروه اجتماعی خاص و یا عقاید سیاسی، خارج از کشور متبوع خود بسر می برد و قادر نیست و یا به جهت ترس، مایل نیست از حمایت دولت متبوع خود بهره مند شود.”

۲۱-  به نظر می رسد تقسیم بندی اول و دوم وجه تشابهاتی با یکدیگر دارند، اما باید به این نکته اشاره نمود که در تقسیم بندی اول و مهاجران اختیاری و اجباری ملاک عواملی است که از بیرون سبب مهاجرت می شود ولی در تقسیم بندی دوم ملاک انگیزه مهاجران و نوع آن مورد نظر است. در حقیقت نمی توان مهاجران اجباری را با پناهنده در تقسیم بندی دوم خلط نمود، چرا که رابطه این دو عموم و خصوص مطلق است و هر مهاجر اجباری پناهنده نمی باشد. از این جهت ذکر هر دو مورد در تقسیم بندی های متفاوت ضروری می باشد.

[۱۴]- Kosar, Khalid, International Migration, A Very Short Introduction , Oxford University Press, New York, 2007, pp.16-17

۲۳- وی شخصی بود که تمام آفریقا را اشغال نمود و بعد از مدتی در استرالیا، آسیا و اروپا خود و قبیله اش پراکنده شدند. دلائل مهاجرت آنان نامعلوم است، اما آنچه روشن می باشد، اینکه جهت دسترسی به غذا و پناهگاه جذب قاره های دیگر شدند. در آن زمان دولت یا نهادی وجود نداشت، از این جهت اختیار و آزادی کامل در مهاجرت داشتند.

۲۴-  در مهاجرت و نقل مکان نمودن از وسائل نقلیه متفاوت استفاده می شود. یکی از این موارد کشتی ها و قایق ها هستند که امروزه نیز بحث مهاجران دریایی از اهمیت برخوردار بوده و چگونه تأمین کردن ایمنی آنها و مسئولیت های ناخدا و سایر افراد دخیل در خصوص به مقصد رساندن مهاجران و عملیات نجات در موارد ضروری مورد توجه می باشد.

[۱۷]- Human Migration, Available at:

http://www.en.wikipedia.org/wiki/Human_migration, pp.1-12, at:3-4

۲-  مهاجرت روستاییان به شهرها نمونه ای از مهاجرت های داخلی است که در سطح یک کشور روی می دهد. این نوع از مهاجرت ها از اواخر قرن ۱۸ میلادی در بریتانیا آغاز شد و به تدریج در سرتاسر جهان معمول گردید.

۳-  پس از پایان جنگ جهانی دوم قدرت های متفق دراجلاس پوتسدام در مورد پیامدها و دستاوردهای جنگ به خصوص تقسیم جهان به توافق رسیدند. در این اجلاس که آخرین ملاقات سران سه قدرت بود، بر خلع سلاح و نازی زدایی در آلمان و متعاقب آن ایجاد نظامی غیر متمرکز و دموکراتیک در آنجا و همچنین انعقاد قرارداد صلح با اقمار آلمان یعنی رومانی، بلغارستان، مجارستان و فنلاند تأکید گردید.

[۲۰]-Human Migration, op.cit., pp.4-7

[۲۱]- Push Factors.

[۲۲]- Pull Factors.

۳-  کارمندان اتحادیه های چند ملیتی، تشکیلات بین المللی غیر دولتی و سرویس های دیپلماتیک می توانند در مناطق و کشورهای فرا دریایی کار کنند. آنها اغلب به عنوان “افراد مقیم خارج” ملاحظه می شوند و شرائط آنها برای استخدام همانند یا بهتر از افراد بومی است که در کشور میزبان برای کار(کارمشابه) درخواست می کنند.

 

[۲۴]- Family Reunion.

۲-  مهاجرت، قابل دسترسی در سایت:

www.fa.wikipedia.org, pp.1-12, at:4-5

۱-  روزنامه رسالت، شماره ۷۱۳۹، ۳/۹/۸۹، ص۷، حرف امروز

[۲۷]- migration, Available at:

www.thefreedictionary.com/migration, pp.1-4, at:1-2

۳-  وحیدی، پریدخت،مهاجرت بین المللی و پیامدهای آن، چاپ اول،  مرکز مدارک اقتصادی اجتماعی وزارت برنامه و بودجه، تهران،۱۳۶۴، ص ۱۱

[۲۹]- Internal Migration.

[۳۰]- External Migration.

[۳۱]-Emigration.

[۳۲]-Immigration.

[۳۳]-Return Migration.

[۳۴]-what is human migration?, Available at: www.nationalgeographic.com/expeditions/lessons/09/g35/migrationguidestudent.pdf, pp.1-3, at:1

[۳۵]- Seasonal Migration.

[۳۶]- The International Organization For Migration:IOM, Available at:

www.asil.org/rio/iom.html, pp.1-4, at:2

[۳۷]- Glossary on Migration,  Available at:

www.iom.int/jahia/webdav/site/myjahiasite/shared/shared/mainsite/published_docs/serial_publications/Glossary-eng.pdf, pp.1-81, at:43

۱-  انیسی، فریبا، “زنان پناهجوی افغان:تردیدها و واقعیت ها”، مجله پیام زن، سال سیزدهم،  شماره۷، مهر۸۳، صص۲۹-۲۸

۲-  ویکی پدیا، منبع پیشین، ص۳

[۴۰]- Brain Drain.

[۴۱]- Kosar, op.cit. p.4

۱-  انسان در کانون مهاجرت است. نه فقط خود تغییر می کند، بلکه با جابجایی، محیطی را که از آن مهاجرت کرده و یا محیطی را که به آن مهاجرت نموده می تواند دستخوش تغییر و تحول نماید.

[۴۳]- Universal Declaration of Human Rights: UDHR.

[۴۴]-Universal Declaration Of Human Rights,  Available at:

http://en.wikipedia.org/wiki/Universal_Declaration_Of_Human_Rights, pp.1-10, at:3

[۴۵]- International Covenant of Civil and Political Rights: ICCPR.

[۴۶]-International Covenant Of Civil And Political Rights,  Available at:

http://en.wikipedia.org/wiki/International_Covenant_Of_Civil_And_Political_Rights,pp.1-13, at:3

[۴۷]-International Covenant of Economic, Social and Cultural Rights: ICESCR.

[۴۸]-International Covenant of Economic, Social and Cultural Rights,Available at:

www.forum.98ia.com/archive/index.php/t-114567.html. pp.1-3, at:1-2

[۴۹]-International Convention of Human Rights of All Migrants and Their Family Members.

The Convention Relating to Status Of Refugees.-[50]

[۵۱]- Declaration of Territorial Asylum.

۴-  وضعیت حقوقی پناهندگان درمجموعه مقررات بین المللی و تحولات آن، قابل دسترسی در سایت:

www.ostan-kd.ir/default.aspx?tabid=98, pp.1-5, at:1

[۵۳]- Protocol against the Smuggling of Migrants by Land, Sea and Air.

[۵۴]-Protocol Against The Smuggling Of Migrants By Sea,Land And Air, Available at:

http://en.wikipedia.org/wiki/protocol_against_the_smuggling , pp.1, at:1

[۵۵]-Declaration on the Human Rights of Individuals Who Are Not Nationals of the Country in Which They Live.

[۵۶]-United Nations Convention against Transnational Organized Crime.

[۵۷]-Convention Against Transnational Organized Crime And Its Protocols, Available at:

www.UNODC.org/UNODC/en/treaties/CTOC/index.html, pp.1-3, at:1

[۵۸]-Convention on International Civil Aviation.

[۵۹]-Declaration on the Rights of Indigenous People.

[۶۰]-Declaration On The Rights Of Indigenous People, Available at:

http://en.wikipedia.org/wiki/Declaration_On _The_Rights_Of_Indigenous_People, pp.1-7, at:1

[۶۱]-International Governmental Organizations: IGOs.

[۶۲]-International Organization for Migration: IOM.

[۶۳]- About IOM, Available at:

www.iom.int/jahia/jahia/about-iom/lang/en, pp.1-2, at:1

[۶۴]- International Labour Organization: ILO.

۲-  سجادپور، منبع پیشین، ص ۲۲

[۶۶]- Global Commission of International Migration: GCIM.

۴-  این سازمان غیر دولتی با همکاری کشورهای سوئد، سوئیس، برزیل، فیلیپین، مراکش و مصر و با حضور دبیر کل سازمان ملل متحد تشکیل شد.

۵-  در این گزارش علاوه بر ذکر فعالیت های خود در زمینه مهاجرت و مهاجران به بیان یکسری اصول پرداخته و توصیه هایی را نیز ارائه می دهد. این اصول عبارتند از: مهاجرت آزادانه و داوطلبانه، تقویت آثار اقتصادی و توسعه ای مهاجرت، حاکمیت دولتها و امنیت بشری، همبستگی اجتماعی از طریق ادغام مهاجران، حمایت از مهاجران در چارچوب قواعد حقوق بشری، ایجاد انسجام و مدیریت بین المللی مهاجرت.

[۶۹]-summary of the report of the global commission migration, Available at:

www.un.org/esa/population/meetings/fourthcoord2005/p09 GCIM.pdf, pp.1-11, at:2-3

[۷۰]-United Nations High Commissioner for Refugees: UNHCR.

۷۹- معرفی کمیساریای عالی سازمان ملل متحد، قابل دسترسی در سایت:

www.anthropology.ir/node/2916, pp.1-2, at:1

[۷۲]-International Non-Governmental Organizations: NGOs.

[۷۳]-Amnesty International: AI.

[۷۴]-International Catholic Migration Commission: ICMC.

[۷۵]-activities on international migration and development,  Available at:

www.un.org/esa/population/meetings/eightcoord2009/p03 ICMC.pdf, pp.1-6, at:2-4

[۷۶]-International Center for Migration and Health: ICMH.

[۷۷]-International Institute of Humanitarian Law: IIHL.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *